Van megafoon naar weerbaarheid: uit de houtgreep van Big Tech
In Nieuwspoort vond de bijeenkomst “Naar een politiek zonder Big Tech-afhankelijkheid” plaats, georganiseerd door Stichting Stem op een Vrouw. De middag maakte duidelijk hoe groot het dilemma is waarmee politiek en samenleving geconfronteerd worden: Big Tech-platforms als X en Meta zijn onmisbaar om kiezers, media en organisaties te bereiken, maar ondermijnen tegelijk de democratie, veiligheid en inclusie. Extreme geluiden worden uitvergroot, polarisatie neemt toe, en willekeurige moderatie of manipulatie ondermijnt het publieke debat. Vooral vrouwen en aspirant-politici worden extra hard geraakt doordat online haat en intimidatie voor hen een reële drempel vormen om deel te nemen aan de politiek.
Vanuit Stichting Stem op een Vrouw werd benadrukt dat online haat structureel een toegangsbarrière vormt voor vrouwen in de politiek, en dat de veiligheid van volksvertegenwoordigers en kandidaten onlosmakelijk verbonden is met de manier waarop we Big Tech gebruiken.
Maartje Knaap van Bits of Freedom schetste hoe de dominantie van grote technologiebedrijven de publieke sfeer en grondrechten ondermijnt. Zij wees op willekeurige moderatie, het schenden van privacy en het manipuleren van gebruikers. Knaap gaf concrete handelingsperspectieven: burgers en politici moeten hun rechten onder de Europese Digital Services Act en Digital Markets Act kennen en gebruiken, zoals via het platform jouwplatformrechten.nl. Tegelijkertijd riep zij overheden en politieke partijen op om minder afhankelijk te zijn van X en andere Big Tech-kanalen en alternatieven actief de ruimte te geven. Ze presenteerde de strategie “quit what you can”: blijf aanwezig waar je publiek nu zit, maar bouw tegelijkertijd aan alternatieve kanalen en werk aan een geleidelijke uitfasering.
In haar keynote legde professor Felienne Hermans bloot hoe de techsector complexiteit inzet als schild tegen kritiek. Volgens haar wordt te vaak gezegd dat “anderen het niet begrijpen”, waardoor politieke en juridische tegenspraak buitenspel wordt gezet. Zij trok de vergelijking met voedsel en medicijnen: ook daar hoeft men de technische details niet te kennen om strenge veiligheidsnormen te stellen. Politici moeten zich niet laten intimideren door de zogenaamde “tech mystiek”, maar durven reguleren. Haar oproep was helder: behandel software met voorzorg, stel duidelijke kaders en beperk het gebruik van Big Tech waar mogelijk.
In het panel kwamen verschillende politieke perspectieven samen. Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA) beschreef de houtgreep waarin politici zitten: zonder X loop je het risico de journalistiek en een groot deel van je publiek te missen, maar mét X word je blootgesteld aan haat en manipulatie. Hanneke van der Werf (D66) legde de nadruk op veiligheid en mensenrechten en verbond online intimidatie rechtstreeks aan het feit dat vrouwen zich uit de politiek terugtrekken. Marieke Koekoek (Volt) koos een meer principiële lijn. Volt was de eerste Nederlandse partij die volledig stopte met het gebruik van X, vanuit de overtuiging dat een enkel individu, zoals Elon Musk, niet de regels mag bepalen voor een democratisch platform. Koekoek sprak over de “blessing in disguise” van het verbod op politieke advertenties bij Meta, omdat dit politici dwingt om creatiever en gelijkwaardiger campagne te voeren. Zij benadrukte dat het probleem niet alleen ligt bij individueel gebruik, maar vooral bij de schaal en de macht van deze platforms. Volgens haar is Europese samenwerking cruciaal: investeer in eigen infrastructuur en technologie, zodat politieke communicatie niet afhankelijk blijft van commerciële bedrijven uit de Verenigde Staten.
Wat ik als raadslid meeneem uit deze bijeenkomst, is dat dit vraagstuk ook op lokaal niveau urgent is. Gemeenten en fracties moeten nadenken over hun afhankelijkheid van Big Tech in hun communicatie met inwoners. Nieuwsbrieven, eigen websites en open netwerken kunnen helpen om bereik te behouden zonder afhankelijk te blijven van bedrijven die onze democratie ondermijnen. Tegelijkertijd vraagt dit om een duidelijk veiligheidsbeleid, zodat raadsleden en bestuurders beschermd worden tegen online haat en intimidatie.
De kernboodschap van de middag was dat Big Tech tegelijk een megafoon en een risico vormt voor de democratie. Uit de houtgreep komen kan alleen door samen alternatieven te bouwen, juridisch te handhaven en stap voor stap afhankelijkheid te verminderen. Het motto dat bleef hangen was eenvoudig maar krachtig: “Quit what you can.”
