Van losse initiatieven naar structurele jongerenparticipatie
Met trots deel ik dat ik ben gestart met het Democracy Reloading Verkenningstraject, een traject dat voor mij niet gaat over een mooi extra onderwerp dat je er soms bij doet, maar over de kern van hoe wij onze lokale democratie vormgeven. Jongerenparticipatie raakt aan vertrouwen, aan rechtvaardigheid en aan de kwaliteit van onze besluiten. Het gaat over de vraag of we jongeren blijven zien als doelgroep waarover we praten, of als volwaardige inwoners met een stem die ertoe doet. Met alles wat er maatschappelijk speelt, kansenongelijkheid, mentale druk, veiligheid, wonen, klimaat en de invloed van de digitale wereld, is het duidelijk dat wachten geen optie meer is. Jongeren pas aan het einde van een proces even raadplegen is geen participatie, maar afvinken.
Deze training is geen losse inspiratiesessie, maar een traject dat gaat over gedrag, keuzes en organisatiecultuur. We begonnen met een ogenschijnlijk luchtige opmerking, beloon de mensen die op tijd zijn, maar daar zat een diepere laag onder. Wat je beloont in een organisatie, is wat je terugkrijgt. En precies daar schuurt het bij jongerenparticipatie. We zeggen dat we het belangrijk vinden, maar in de praktijk belonen we vooral snelheid, vaste routines en het afronden van stukken. Jongerenparticipatie vraagt juist tijd, relatieopbouw, herhaling en soms de moed om plannen bij te stellen. Dat vraagt dus ook iets van hoe we als organisatie kijken en werken.
Al snel moesten we eerlijk worden over onze echte reden om hier te zitten. Niet in termen van oplossingen als een jongerenraad, maar vanuit de vraag, welk probleem probeer ik op te lossen, waar loopt het vast in mijn gemeente en waarom is jongerenparticipatie daar onderdeel van de oplossing. De vraagstukken die gedeeld werden leken sterk op elkaar. Hoe voorkom je dat jongerenparticipatie incidenteel blijft en weer verdwijnt zodra andere prioriteiten zich aandienen, hoe verbind je al die losse goede bedoelingen in de organisatie tot een aanpak die breed gedragen wordt, zodat het niet van die ene collega blijft, hoe bereik je jongeren echt en oprecht, niet alleen de mondige groep, maar ook jongeren die niet vanzelf aan tafel komen, en als je ze wel bereikt, wat doe je met hun stem, zodat zij merken dat het verschil maakt.
Voor mij raakt dit direct aan mijn eigen zoektocht. Eerder heb ik geprobeerd het denken vanuit kind en jeugdvriendelijk beleid steviger te verankeren, maar dat voorstel haalde het toen niet. Sindsdien ben ik blijven zoeken naar de route die wel werkt, hoe zorg ik dat de stem van jongeren en kinderen niet afhankelijk is van losse projecten of tijdelijke aandacht, maar integraal en duurzaam wordt meegenomen in beleid en uitvoering, hoe maak je dat onderdeel van het normale gemeentelijke denken, zonder dat het verwordt tot een bureaucratisch vinkje.
Wat voor mij extra duidelijk werd tijdens deze dag, was hoe essentieel het is om jongerenparticipatie niet alleen vanuit goede wil te benaderen, maar ook vanuit de noodzaak om onze manier van werken echt te veranderen. Enthousiasme alleen is kwetsbaar. Enthousiasme verdwijnt zodra de druk toeneemt en andere dossiers voorrang krijgen. Als je echt iets wilt veranderen in hoe een organisatie werkt, moet je ook durven benoemen wat er gebeurt als je niets verandert. Die urgentie voel ik zelf ook, niet omdat ik iets nieuws wil proberen, maar omdat je ziet wat er gebeurt als jongeren zich structureel niet gezien voelen, de afstand groeit, het wantrouwen neemt toe en we missen cruciale signalen over wat er in wijken, scholen en gezinnen echt speelt.
Een belangrijk deel van de dag ging daarom over de gemeentelijke werkelijkheid als systeem. Met een werkvorm brachten we jongerenparticipatie letterlijk in beeld. Eerst voor onszelf, wat versta ik onder jongerenparticipatie, daarna maakten we samen één beeld en gaven we dat een naam. Vervolgens brachten we alle spelers in kaart die invloed hebben, jongeren zelf, scholen, ouders, jongerenwerk, sportclubs, politie, communicatie, directie, bestuur, beleidscollega’s. Wie doet ertoe, wie kan helpen, waar zitten blokkades. Daarna trokken we de lijnen die er echt toe doen, waar zitten de werkbare relaties en waar verlies je energie. Tot slot plaatsten we onszelf in dat geheel, waar sta ik in dit systeem en welke plek moet ik innemen om beweging te krijgen.
Dat was confronterend en verhelderend tegelijk. Confronterend omdat je ziet hoeveel belangen, rollen en meningen er meespelen, zelfs tussen mensen die allemaal voor jongerenparticipatie zijn. Verhelderend omdat het laat zien dat jongerenparticipatie vaak niet vastloopt op onwil, maar op systeemlogica, wie is verantwoordelijk, wanneer mag het, waar past het in het proces. Juist daar moet je werken als je het structureel wilt maken.
Wat ik meeneem, is dat jongerenparticipatie geen losse activiteit moet zijn, maar een manier om beleid beter te maken. Als je je plan aan jongeren moet uitleggen, kom je vanzelf tot de kern, voor wie is dit, waarom doen we dit, wat merk je ervan in het dagelijks leven. Dat is geen extra laag, dat is betere besluitvorming.
Ik deel dit omdat ik wil dat we in Barendrecht niet blijven steken in we vinden het belangrijk. Ik wil dat we het gaan organiseren, gaan doen en gaan borgen, op een manier die jongeren daadwerkelijk merken.
