15 jaar Buurtbemiddeling in Barendrecht

Een blaffende hond, harde muziek, afval in een tuin, kinderen die buiten spelen of een buur die zich ergens aan ergert. Woonoverlast begint lang niet altijd met een groot probleem. Vaak begint het met iets kleins dat blijft liggen, irritatie oproept en uiteindelijk de verhouding tussen buren onder druk zet. Juist daarom stond tijdens een bijeenkomst in het gemeentehuis van Barendrecht niet alleen de aanpak van overlast centraal, maar vooral de vraag hoe we ervoor kunnen zorgen dat problemen niet onnodig groot worden.

De aanleiding was een bijzondere mijlpaal: Buurtbemiddeling bestaat inmiddels vijftien jaar in Barendrecht en de Advieslijn Woonoverlast vijf jaar. In de raadszaal kwamen gemeente, politie, woningcorporaties, welzijnsorganisaties, vrijwilligers en andere betrokken partners bij elkaar om terug te kijken, ervaringen uit te wisselen en vooral vooruit te kijken naar wat er de komende jaren nodig is.

Burgemeester Schneider stond bij de opening stil bij de mensen die zich al jarenlang inzetten voor leefbare buurten. Buurtbemiddelaars spelen daarin een bijzondere rol. Zij stappen niet een situatie binnen om te bepalen wie gelijk heeft of om een oplossing op te leggen. Zij luisteren naar beide kanten, proberen het gesprek weer op gang te brengen en helpen bewoners om zelf tot afspraken te komen. Dat lijkt misschien eenvoudig, maar juist wanneer irritaties al langere tijd spelen, kan het bijzonder lastig zijn om elkaar nog echt te horen.

Tijdens de bijeenkomst werden ook nieuwe afspraken bekrachtigd. De samenwerking rond de Aanpak Woonoverlast werd ondertekend en ook de afspraken over de Advieslijn Woonoverlast en Buurtbemiddeling kregen opnieuw een formele basis. Dat is belangrijk, omdat woonoverlast zelden door één organisatie alleen kan worden opgelost. Soms kan een gesprek tussen buren voldoende zijn, soms is buurtbemiddeling nodig en in andere situaties spelen zorg, politie, een woningcorporatie of de gemeente een rol. Het doel is dat die verschillende schakels beter op elkaar aansluiten en dat duidelijk is wie wanneer aan zet is.

De geschiedenis van Buurtbemiddeling in Barendrecht laat ondertussen zien hoeveel er in vijftien jaar is veranderd. In 2011 werd gestart met buurtbemiddeling, gecombineerd met jongerenbemiddeling. Jongeren en volwassenen werden getraind om te helpen bij conflicten tussen bewoners en bij situaties waarin jongeren en omwonenden tegenover elkaar kwamen te staan. Barendrecht liep daarmee destijds voorop.

De gedachte achter buurtbemiddeling is in al die jaren hetzelfde gebleven: mensen moeten uiteindelijk zelf verder kunnen met hun buren. Een bemiddelaar woont immers niet naast degene met wie het conflict bestaat. Daarom wordt niet vóór bewoners bepaald wat de oplossing moet zijn. Zij moeten samen tot afspraken komen waarmee beide kanten verder kunnen.

Maar de samenleving is veranderd. Tijdens de bijeenkomst werd duidelijk dat de bereidheid om rechtstreeks met elkaar in gesprek te gaan niet meer vanzelfsprekend is. Bewoners zoeken sneller hulp bij een woningcorporatie, gemeente of politie en verwachten soms dat een andere organisatie het probleem oplost. Tegelijkertijd zijn conflicten ingewikkelder geworden.

Daarom heeft Barendrecht inmiddels ook vijf jaar ervaring met de Advieslijn Woonoverlast. Die lijn is juist bedoeld voor inwoners die ergens mee zitten, maar nog niet precies weten wat een goede volgende stap is. Soms is er nog helemaal geen conflict. Iemand kan bijvoorbeeld vooral willen weten: hoe vertel ik mijn buurman dat ik last heb van zijn muziek zonder dat het meteen ruzie wordt?

Zo’n gesprek kan veel voorkomen. De advieslijn biedt een luisterend oor, denkt mee en bekijkt of buurtbemiddeling passend is. Niet iedere melding hoeft immers een dossier te worden en niet iedere irritatie hoeft te eindigen in een formele procedure.

In de afgelopen jaren zijn honderden gesprekken gevoerd en zijn honderden Barendrechters via de advieslijn en buurtbemiddeling geholpen. Ook zijn tientallen inwoners opgeleid tot buurtbemiddelaar. Uit de ervaringen blijkt bovendien dat een groot deel van de situaties waarin daadwerkelijk een gesprek of bemiddeling tot stand komt, kan worden opgelost of in ieder geval weer hanteerbaar wordt gemaakt. De betekenis daarvan gaat verder dan de twee buren die tegenover elkaar staan. Wanneer een conflict in een straat wordt opgelost, profiteren vaak ook andere omwonenden daarvan.

Tegelijkertijd werd tijdens de bijeenkomst niet gedaan alsof ieder probleem met een goed gesprek verdwijnt. Integendeel. Een belangrijk deel van de huidige meldingen is complex. Achter geluidsoverlast, vervuiling, verward gedrag of problemen rond een woning kunnen heel andere oorzaken schuilgaan. Denk aan psychische problemen, dementie, eenzaamheid, financiële zorgen, taalproblemen of mensen die langer zelfstandig wonen terwijl zij eigenlijk ondersteuning nodig hebben.

Dat vraagt om een andere manier van kijken. Een rommelige tuin is bijvoorbeeld zichtbaar, maar vertelt nog niet waarom iemand die tuin niet onderhoudt. Kan iemand het niet meer, weet iemand niet hoe het moet of weigert iemand bewust iets aan de situatie te doen? Dat verschil is belangrijk. Bij iemand die niet kán, past ondersteuning. Bij iemand die wel kan maar structureel niet wil en daarmee ernstige overlast veroorzaakt, kan uiteindelijk handhaving nodig zijn.

Juist die menselijke maat kwam nadrukkelijk terug in het gesprek. Regels en procedures zijn nodig, maar achter iedere melding zit een situatie die eerst goed begrepen moet worden. Dat betekent niet dat alles geaccepteerd moet worden. Het betekent wel dat een effectieve aanpak begint met de vraag wat er werkelijk aan de hand is.

Ook privacy kwam uitgebreid aan bod. Gemeente, politie, woningcorporaties en maatschappelijke organisaties beschikken allemaal over een deel van de informatie, terwijl juist bij ingewikkelde situaties samenwerking nodig is. Privacywetgeving stelt daar terecht grenzen aan, maar de boodschap tijdens de bijeenkomst was ook dat privacy niet automatisch betekent dat organisaties niets met elkaar mogen delen. Het gaat erom dat informatie zorgvuldig, doelgericht en volgens de regels wordt uitgewisseld. Daarvoor moeten organisaties elkaar kennen en weten wat binnen de wet wel en niet mogelijk is.

Een ander belangrijk onderwerp was goed huurderschap. Inwoners melden bijvoorbeeld vervuilde tuinen, afval, stank of situaties die gevolgen kunnen hebben voor de leefbaarheid van een hele straat. Woningcorporaties gaven aan dat zij buurten bezoeken, bewoners aanspreken en waar nodig dossiers opbouwen. Maar ook hier blijkt dat achter een zichtbare situatie soms meerdere problemen schuilgaan. Dan kan ondersteuning nodig zijn voordat zwaardere maatregelen worden ingezet.

Daarbij kwam ook de communicatie met inwoners die de Nederlandse taal nog niet goed beheersen ter sprake. Schriftelijke informatie is vaak in het Nederlands, terwijl persoonlijk contact, vertaling en begeleiding nodig kunnen zijn om ervoor te zorgen dat mensen daadwerkelijk begrijpen wat van hen wordt verwacht. Onder meer ondersteuning aan nieuwkomers, huisbezoeken, aandacht voor woonvaardigheden en uitleg over bijvoorbeeld afval kunnen helpen om problemen te voorkomen.

De rode draad door veel van deze onderwerpen was uiteindelijk opvallend eenvoudig: hoe zorgen we ervoor dat mensen elkaar eerder weten te vinden?

Niet iedere buur hoeft een goede vriend te worden. Maar weten wie er naast je woont, elkaar kunnen aanspreken en begrijpen hoe je een lastig gesprek voert, kan wel degelijk verschil maken. Daarom ging het tijdens de bijeenkomst ook over investeren in sociale samenhang. Dat is meer dan een buurtactiviteit of een gezellige barbecue. Het kan juist preventie zijn. In een buurt waarin mensen elkaar kennen, worden signalen eerder gezien en is de drempel om iets bespreekbaar te maken kleiner.

Dat wordt ook relevant bij de verdere ontwikkeling van Barendrecht en nieuwe woongebieden zoals de Stationstuinen. Nieuwe woningen betekenen immers niet automatisch dat er ook meteen een gemeenschap ontstaat. De vraag hoe bewoners elkaar leren kennen, hoe sociale samenhang wordt opgebouwd en hoe mensen weten waar zij terechtkunnen als er problemen ontstaan, verdient daarom vanaf het begin aandacht.

Ook werd gesproken over de toekomst van buurtbemiddeling zelf. De samenleving wordt complexer, de communicatie tussen mensen verandert en een deel van de meldingen vraagt inmiddels om meer dan bemiddeling alleen. Daarmee wordt samenwerking in de keten steeds belangrijker. Buurtbemiddeling moet kunnen doen waar zij sterk in is, terwijl situaties die bijvoorbeeld zorg, professionele begeleiding of handhaving vragen tijdig op de juiste plek terecht moeten komen.

Daar hoort ook de vraag bij hoe inwoners zelf beter kunnen worden ondersteund bij het voeren van een moeilijk gesprek met hun buren. Want hoe spreek je iemand aan zonder dat de ander meteen in de verdediging schiet? Wanneer kies je het goede moment? En hoe voorkom je dat een gesprek vanuit boosheid begint en vervolgens escaleert? De ervaring van de betrokken professionals laat zien dat juist de manier waarop een gesprek wordt gevoerd veel verschil kan maken.

Tijdens de bijeenkomst werd daarnaast gekeken naar wat er gebeurt nadat een bemiddeling is afgerond. Wordt later nog nagegaan of afspraken standhouden en of bewoners daadwerkelijk verder kunnen? Er zijn verschillende vormen van terugkoppeling en evaluatie en uit ervaringen blijkt dat veel bewoners ook langere tijd na een bemiddeling tevreden zijn of met de situatie verder kunnen. Tegelijkertijd kan juist het volgen van situaties waardevolle informatie opleveren over wat goed werkt en waar verbetering mogelijk is.

De vrijwilligers die zich als buurtbemiddelaar inzetten, verdienen daarbij bijzondere aandacht. Zij stappen in situaties waarin spanningen soms al lange tijd bestaan en doen dat niet om partij te kiezen, maar om mensen opnieuw met elkaar te laten praten. Vijftien jaar Buurtbemiddeling is daarom niet alleen een jubileum van een organisatie of een methode. Het staat ook voor vijftien jaar inwoners die bereid waren tijd en energie te steken in de leefbaarheid van hun eigen gemeente.

Na vijftien jaar Buurtbemiddeling en vijf jaar Advieslijn Woonoverlast ligt er daarmee niet alleen een moment om terug te kijken. De bijeenkomst maakte vooral duidelijk waar de volgende opgave ligt: eerder signaleren, beter samenwerken, inwoners ondersteunen bij het gesprek met elkaar en ervoor zorgen dat ingewikkelde situaties niet tussen organisaties blijven liggen.

Want uiteindelijk begint een leefbare buurt niet bij een dossier. Die begint bij mensen die elkaar kennen, elkaar durven aanspreken en – als dat even niet meer lukt – weten waar zij hulp kunnen vragen.

Vergelijkbare berichten

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *